Dames en heren, het broodbakgenoom

Door: Ronald Veldhuizen

Het DNA van planten en dieren vliegen je dit decennium om de oren, maar deze willen we je niet onthouden: Britse onderzoekers hebben een grove versie van de DNA-volgorde van tarwe op internet gezet. Daarmee valt het voor ons onmisbare gewas te verbeteren.

e Britse genetici, van de universiteiten van Liverpool en Bristol, hebben de DNA op hun gezamenlijke tarwewebsite gezet. Zoals vaker met een publiekelijke bekendmaking van een DNA-volgorde, ook wel een genoom, helpt het wetenschappers om op zoek te gaan naar speciale eigenschappen van de plant; in dit geval dus tarwe. Tarwe blijkt vijfmaal zoveel DNA te bevatten als mensen, wat het ontcijferen ervan een dure klus maakt. Een wetenschappelijke publicatie over de DNA-volgorde volgt pas in april 2011. Tegen die tijd verwachten de Britten de precieze volgorde, ook wel het genoom tot in de puntjes hebben gecontroleerd. Dan pas is het echt af.

Na maïs is tarwe het meest geproduceerde voedselgewas, volgens de statistieken van de Wereldvoedselorganisatie. In sommige landen, zoals Kirgizië, is de bevolking er qua inkomsten zelfs zwaar van afhankelijk.

Tarwekorrels zijn heerlijk wanneer je ze vermaalt tot meel – daar bak je broden en pizza’s van. In Rusland verbrandde deze zomer een groot deel van de tarweoogst.Afbeelding: © Bruno Monginoux, Flickr.com

Gewasverbetering via genetische kennis is altijd welkom, en tarwe heeft tot dusver weinig aandacht gehad. Fijn dat de plant die nu wel krijgt. Rijst en maïs, die belangrijk zijn voor ontwikkelingslanden, zijn de afgelopen jaren vaker onderzocht. Terecht natuurlijk: door een tekort aan opbrengst uit deze gewassen wordt dagelijks honger geleden in Afrika en Zuidoost-Azië. Tarwetekort levert geen honger op, maar wel hogere graanprijzen en dus duurder brood.

Daarmee is het Britse onderzoek minder wereldverbeterend dan andere onderzoeken naar voedselgewassen. Dat valt ook uit de houding van de wetenschappers zelf af te lezen. Uit het persbericht wordt duidelijk dat ze er vooral op uit zijn om de economische voedselmarkt van de Europese Unie en Groot-Brittannië te verstevigen. Hoogleraar Neill Hall zegt bijvoorbeeld te hopen dat het tarwegenoom de marktpositie van de Britse boeren weer helpt verstevigen. Heldhaftig is het niet, eerlijk is het wel.

Tekenender is de opmerking van Doug Kell, hoofd van de Britse Onderzoeksraad voor Biotechnologie en Biologie, dat het project financiert. Kell zegt: “Recente prijsstijgingen van tarwe laten zien hoe kwetsbaar ons voedselsysteem is voor schokken en tekorten. De beste manier om onze voedselvoorraad veilig te stellen is […] gewasverbetering.”

Met recente prijsstijgingen van tarwe in ‘ons voedselsysteem’ kan Kell enkel de prijsstijging voor rijke Europeanen bedoelen. Dat zit zo: branden in Rusland en de voormalige Sovjetunie hebben veel tarweakkers vernietigd. Om te voorkomen dat de broodprijs stijgt mag een Russische boer op dit moment zijn tarwe niet verkopen aan Europa. Omdat hierdoor de hoeveelheid tarwe in Rusland ongeveer even groot blijft als normaal, blijft de tarweprijs daar voor Russen laag. Gevolg: Europa moet nu ineens meer tarwe van zijn eigen boeren kopen. Onze boeren zijn wat duurder, en daar heb je je prijsstijging.

Kell heeft wel gelijk: die prijsstijging kun je voorkomen wanneer je met hulp van gewasverbetering en zijn genoomonderzoek de Europese opbrengst van tarwe hoger maakt, en daarmee goedkoper. West-Europa is dan niet meer afhankelijk van tarwe in Rusland. Onze broden en pasta’s blijven dan in de toekomst goedkoop, ook wanneer de Rusland en de voormalige Sovjetunie opnieuw in brand staan.

Ondanks het feit dat de drijfveer voor het tarwegenoom voornamelijk voor Europese winsten bedoeld is, blijft het Britse werk een wetenschappelijk karakter hebben: iedereen die wil, mag van de kennis profiteren. Het is niet voor niets dat de onderzoekers alvast gratis een versie van het genoom nu online hebben gezet, in plaats van te wachten tot april 2011.

Lees ook

Genoomjagers willen naar Afrika (Kennislink)

Luizig genoom (Kennislink)

Kunstmatig leven? (Kennislink)

Nano scanner herkent binaire DNA code (Kennislink)

Genoom Neanderthaler ontrafeld (Kennislink)