Mag het wat minder gehannes zijn?

Door: Ronald Veldhuizen

Wetenschappers van de Universiteit van Harvard hebben het eiwitproducerende deel – het ribosoom – van een bacterie nagebouwd. Bijzonder is dat het eiwitfabriekje prima werkt zonder de rest van de bacterie nodig te hebben. Dat scheelt een hoop gedoe wanneer je er medicijnen of biobrandstoffen van zou maken – je hoeft geen bacteriën in leven te houden. Dat is goed voor het milieu én de portemonnee.

Vaak vragen onderzoekers zich af of iets dat ze al jaren doen, niet veel makkelijker kan. Je kunt je er vast iets bij voorstellen: als je alléén een nieuwe stoel nodig hebt, moet je toch altijd weer dat IKEA-doolhof uitlopen. Toegegeven, de Zweedse meubel- en prulmagnaat biedt een paar korte routes, maar die maken de zojuist aangeschafte stoel er niet leuker op.

Hetzelfde dilemma gaat op voor medicijn- en biobrandstofproductie, of voor stofjes die in schoonmaakmiddelen zitten. Soms moeten farmaceuten voor een doosje pillen een hele akker aan medicinale planten verbouwen.

Dankzij een wetenschapstak die synthetische biologie heet, zijn er al mogelijkheden om belangrijke medicijnen of biobrandstoffen met hulp van bacteriën in plaats van planten te maken. Maar synthetisch bioloog George Church van de Universiteit van Harvard gaat een stap verder: hij kan het zonder bacterie.

Church heeft daartoe een handige truc uitgevoerd, zo liet hij op een congres weten. Hij herbouwde het gedeelte van bacteriën dat eiwitten maakt. Tegelijk zorgde hij ervoor dat de eiwitfabriek, ook wel ribosoom geheten, werkzaam bleef. Eiwitten maken klinkt vaag, maar in feite zijn sommige eiwitten medicijnen en anderen weer biobrandstoffen. Beter gezegd: Churchs ribosoom is gewoon een medicijn- of biobrandstoffabriek, afhankelijk van de opdracht die je het ding geeft.

En: er is geen bacterie nodig om het ribosoom fatsoenlijk aan het werk te houden. Dat maakt het ribosoom als medicijn- of biobrandstoffabriek erg goedkoop en milieuvriendelijk.

Churchs ontdekking is overigens niet meteen inzetbaar. Zijn eigen gebouwde ribosoom kan tot nog toe alleen maar een fruitvliegeiwit aanmaken. Toch hoopt de synthetisch bioloog dat er binnenkort heel wat meer eiwitten te maken zijn.

Een interessante bijkomstigheid van Churchs onderzoek is dat het nieuwe inzichten geeft in hoe het leven op aarde is ontstaan – want ribosomen zouden daarbij een belangrijke rol kunnen hebben gespeeld.

Lees ook:

Dossier synthetische biologie (deze site)

“Burger kan profiteren van synthetische biologie” (deze website)

Synthetische biologie (artikel van Wikipedia)