Tomaat schiet banaan te hulp
De bananenteelt wordt wereldwijd bedreigd door de zwarte Sigatokaziekte. Onderzoek uit Wageningen laat zien dat een gen uit tomaten wel eens de oplossing zou kunnen zijn.
De banaan is een populaire vrucht: hij wordt gebruikt in desserts, babyvoeding, vruchtensalades en zelfs in bananenketchup. Helaas wordt de productie van bananen ernstig bedreigd door een vervelende schimmelziekte, zwarte Sigatoka. Bananenplanten hebben geen verweer tegen deze schimmel, maar wetenschappers van de universiteit van Wageningen kunnen daar misschien verandering in brengen. Ze ontdekten onlangs dat de schimmel grote overeenkomsten vertoont met een schimmel die tomaten infecteert. Dat is goed nieuws, want tomatenplanten hebben wel een afweer tegen deze schimmel en de genen die daarvoor verantwoordelijk zijn liggen voor het grijpen.
Zwarte Sigatoka is een ziekte die de bladeren van de bananenplant aantast, waardoor de bananenopbrengst met de helft kan verminderen. De ziekte wordt veroorzaakt door een schimmel, genaamd Mycosphaerella fijiensis. Schimmels en andere ziekteverwekkers zijn in een continue wapenwedloop verwikkeld met hun gastheerplanten. De plant ontwikkelt resistentie tegen een schimmel, de schimmel past zich op zijn beurt aan zodat hij de resistentie kan omzeilen, waarna de plant weer aan zet is. Met elke stap specialiseert een schimmel zich steeds meer in die ene gastheerplant. Wetenschappers verwachten dus dat elke schimmel een unieke set genen heeft om één plant mee te infecteren. Vaak is het ook zo, maar het blijkt soms ook anders te zijn.
Transgeen
Dr. Ioannis stergiopoulos, werkzaam als postdoc in de onderzoeksgroep van fytopatholoog Pierre de Wit vergeleek M. fijiensis met verschillende andere schimmels. Uit de vergelijking bleek dat een aantal genen die belangrijk zijn voor het infecteren van de bananenplanten ook voorkomen in de schimmel Cladosporium fulvum, de veroorzaker van bladvlekkenziekte bij tomaten. Naast soortspecifieke genen kunnen schimmels dus ook gemeenschappelijke genen hebben om planten mee te infecteren. Deze genen kregen ze waarschijnlijk van een gezamenlijke voorouder.
De vinding is natuurlijk evolutionair interessant, maar ook voor de banaan is het goed nieuws. Sommige tomatenplanten hebben namelijk een gen dat ze resistent maakt tegen de bladvlekkenziekte en dit gen wordt al jaren in detail bestudeerd. De Wageningers ontdekten dat de resistente tomatenplanten ook reageren op de bananenschimmel M. fijiensis. Deze vinding maakt het gen nog interessanter, vanwege de mogelijke toepassing in gewassen zoals de banaan. Op dit moment wordt dit getest met transgene bananenplanten, waarbij de laatsten het tomatengen in zich meedragen.
Milieuvriendelijker
Het transgene gewas levert genetisch gemodificeerde bananen op, maar het zou een alternatief kunnen zijn voor bestrijding van de schimmel met gif. Op dit moment is gif spuiten de enige manier om de zwarte Sigatokaziekte onder controle te houden. Dat moet zo’n 50—70 keer per jaar gebeuren, wat neerkomt op ongeveer een keer per week. De resistente banaan zou niet alleen goedkoper kunnen zijn, hij is ook een stuk milieuvriendelijker.
Zie ook
- Zwarte Sigatoka schimmel belaagt bananenteelt. Verdwijnt de banaan van ons menu? (Kennislinkartikel)
- Genetische modificatie (Kennislinkdossier)
- GM-planten: voedselverbetering of volgend milieuprobleem (Kennislinkartikel)